۲۴
فروردین

راه های کنترل احساسات و استرس در مسیر داوطلبان کنکور

در این نوشته تلاش می‌کنیم با بیان تاثیر احساسات و استرس ناشی از فضای رقابتی موجود در مسیر درس خواندن برای کنکور، به درک درستی از این احساسات برسیم و توان کنترل و مراقبه را در این زمینه در شما افزایش دهیم.
چرایی اهمیت کنترل احساسات را به وضوح می‌دانید. احساسات کلید واکنش ما به مسائل درونی و بیرونی است. بدون شک احساسات نیروی محرکه داوطلبان کنکور در مسیر درس خواندن است و در چنگ داشتن این کلید حیاتی قطعا درهای زیادی را بر روی داوطلب باز خواهد کرد. حال باید دید که این کلید و همچنین نیروی محرکه چگونه قابل کنترل است؟
به‌طور کلی احساسات می‌توانند در مسیر درس خواندن به شما کمک کنند و یا باعث بروز خلل در روند برنامه‌ریزی شده شوند. نکته اینجاست! چطور می‌توانید آن‌ها را کنترل کنید؟
درس خواندن و یادگیری، ذهن شما را کاملا درگیر می‌کند و آمادگی جسمانی مناسب خود را می‌طلبد و همچنین به زمان و مدیریت زمان نیاز دارد. قرار گرفتن در مسیر رقابت، شما را درگیر احساساتی چون ترس، امید، خستگی، آرامش، اضطراب، استرس و دیگر احساسات اساسی می‌کند.
این تمام ماجرا نیست! در رقابت‌هایی مانند کنکور که به برنامه فشرده و آماده‌سازی چند ساله نیاز دارد، اضافه شدن پارامترهایی مانند افت و خیزهای تحصیلی و ادامه‌دار شدن روند درس خواندن به مدت طولانی، شما را با خیل عظیمی از احساسات روبرو می‌کند. احساساتی که هر چه بیشتر آن‌ها را در کنترل داشته باشید با آرامش بیشتر پیش خواهید رفت و به احتمال بالاتر، تلاشتان با شانس پیشرفت و کسب دستاورد همراه خواهد شد.

استرس، آری یا نه؟

اگر از افراد باتجربه نظرشان را درباره استرس بپرسید، به شما خواهند گفت که با یک شمشیر دولبه روبرو هستید. شاید استرس در نگاه اول در قالب یک عامل منفی جلوه کند، اما بدون استرس رقابتی شکل نخواهد گرفت.
بدون استرس انرژی کمتری صرف درس خواندن می‌شود و در هنگام مراجعه جهت آزمون یا حل مسئله نبود استرس شما را به فردی تماشاگر تبدیل می‌کند؛ تماشاگری که بدون توجه به کوشش‌ها و زحمات قبلی خود، تلاش بیشتری برای مبارزه و کسب نتیجه دلخواه نمی‌کند.
استرس و اضطراب می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد. از عدم آمادگی قبلی گرفته تا فکر کردن زیاد به نتیجه؛ استرس می‌تواند به‌دلیل عدم آگاهی و توجه کافی به تمامی پارامترهای مهم و تاثیرگذار در مسیر درس خواندن باشد.
به‌طور مثال، داوطلب کنکوری را در نظر بگیرید که به ‌نوبه خود بر مسائل آموزشی اشراف دارد. همه مطالب را به‌درستی مطالعه کرده و آمادگی نسبی خوبی دارد. حال این داوطلب در زمان برگزاری آزمون با دیدن صفحه اول سوالات فیزیک به ‌ناگاه درگیر یک استرس هراس‌آور می‌شود. او نمی‌تواند پنج سوال اول را حل کند و خود را می‌بازد. استرس در این داوطلب آرامش او را بر هم می‌زند، مدیریت زمان را از او می‌گیرد و تمرکز او را مختل می‌کند. چاره چیست؟


در مثالی که آوردیم، یک یا چند عامل سبب بروز استرس ناگهانی در داوطلب می‌شود. اشتباهی که او مرتکب شده است توجه نکردن به دیگر عوامل موثر در رقابت است.
– در این آزمون به‌طور عمد از سوی طراحان سوال، سوالات ابتدایی درس فیزیک سخت‌تر از حالت معمول طرح شده است و اکثر داوطلبان کنکور آن سوالات را به‌درستی پاسخ نخواهند داد.
– عامل مهم در آزمون کنکور محاسبه درصد درسی مثل فیزیک است و نه چند سوال ابتدایی آن.
– داوطلب باید بیاموزد که در هر شرایطی که باشد باید زمان را مدیریت کند و زمان را به احساساتی مانند اضطراب و استرس نبازد.
– عوامل جسمانی داوطلب سبب می‌شود که او در مواجهه با استرس اعمالی احساسی‌تر و کنش‌گرانه‌تر انجام دهد.

در نهایت عدم توجه به تمام جوانب کار می‌تواند با وجود آمادگی آموزشی، شما را درگیر احساسات لحظه‌ای کند. پس دو نکته را به‌خاطر بسپارید:

۱- مدیریت زمان در هر مرحله و در هر شرایط، شما را از گزند احساسات منفی مصون می‌دارد.
۲- در هر مرحله از مسیر درس خواندن همه جوانب کار را در نظر داشته باشید.
چرا توجه کافی به وضعیت جسمانی در کنترل احساسات مهم است؟
همان‌طور که گفتیم بروز احساسات می‌تواند به دلیل عوامل زیادی باشد. نکته مهم اینجاست که نهایتا تاثیر احساسات و نحوه بروز آن‌ها به فیزیک جسمانی شما مرتبط است. اشخاص در شرایط یکسان می‌توانند دچار احساسات متفاوتی شوند. مواجهه با یک امتحان چالش برانگیز و یا یک مبحث سخت در زمان درس خواندن در افراد مختلف، احساسات متفاوتی را برمی‌انگیزد.
به‌طور مثال داوطلبی که از نظر جسمانی با مشکل عرق کردن زیاد دست و پا، خصوصا در زمان بالا رفتن استرس مواجه است، در زمان برخورد با مبحث یا سوال دشوار بخش زیادی از انرژی و تمرکز خود را صرف برطرف کردن مشکل خود خواهد کرد. به یاد داشته باشید که هر مسئله و موردی که توجه شما را به خود جلب کند، زمان را از شما می‌گیرد.
در مثال‌های دیگر داوطلبان کنکور با مشکلاتی از قبیل کولیت عصبی روده، سردردهای میگرنی، افت فشار خون، غلظت خون، مشکل بینایی، مشکلات ناشی از عدم تحرک، مشکلات مربوط به تغذیه و سایر مواردی که مربوط به جسم می‌شود، روبرو هستند.
همه‌ی این مشکلات جسمانی یا بهتر بگوییم خصوصیات فیزیک بدنی بر عملکرد شما تاثیرگذارند و البته در یک امر مشترکند؛ همه‌ی آن‌ها راندمان و کیفیت عملکرد داوطلب را پایین می‌آورند و مستقیما بر روی اعتماد به نفس، امید و نهایتا بر محصول نهایی تلاش او اثر می‌گذارند.
عدم توجه به این موارد سبب بروز خلل در مسیر درس خواندن شده و سطح انرژی داوطلب را کاهش می‌دهد. بدون توجه به راه حل مشکلات و مسائل جسمانی، داوطلب مشکل را در مواردی چون هوش خود، شانس و یا دیگر موارد پیرامونی و محیطی می‌بیند.
حال راه حل چیست؟ آیا می‌توان خصوصیات جسمانی را نادیده گرفت؟ چگونه می‌توان تاثیر مشکلات و مسائل فیزیکی بدن را بر عملکرد تحصیلی کاهش داد یا حتی متوقف کرد؟
نکته مهم اینجاست که بسیاری از این مسائل چه در زمان درس خواندن و چه بعد از آن با داوطلب خواهند بود. برخی از آن‌ها با مراجعه به دکتر متخصص درمان خواهد شد و بسیاری از آن‌ها مسائلی هستند که شخص داوطلب باید به فکر راه حل و یا پیشگیری از بروز آن در طول زندگی باشد.
بسیاری از این دست موارد با توجه اندک و رعایت برخی اقدامات پیشگیرانه از مسیر پیشرفت داوطلبان کنکور کنار خواهند رفت. نکته اساسی در توجه به مشکلات جسمانی، شناخت شخص از فیزیک جسمانی خود است. با شناخت بهتر از عادات و شرایط خود، نهایتا تاثیر مسائل جسمانی را که بر احساسات تاثیر بسزایی دارند کنترل خواهید کرد. درست در این زمان است که کاهش مشکلات و افزایش پیشرفت و یادگیری را در خود خواهید دید.
چند نکته که به کارتان خواهد آمد:
– در اولین فرصت مواردی که برایتان مهم است و فکر می‌کنید در عملکرد شما تاثیرگذار است شناسایی کنید. شناخت بهتر از بیماری‌ها و عادات رفتاری نه‌ تنها به روند روبه‌رشد شما کمک خواهد کرد، بلکه زندگی سالم‌تر و هدفمندتری را برای شما به ارمغان خواهد آورد.
– به ساعات خواب و زمان‌های استراحت در برنامه روزانه توجه کامل داشته باشید. یک برنامه منظم و آرامش‌بخش، ساعات بیداری و تلاش در مسیر درس خواندن را با کیفیت و پربازده خواهد کرد.
– مواردی که سبب بروز حساسیت‌ها و مشکلات فصلی و دوره‌ای می‌شوند را در کنترل داشته باشید. حساسیت‌های فصلی می‌تواند حتی تا دو ماه یا بیشتر شما را درگیر خود کند. مواردی که به آن‌ها آلرژی دارید شناسایی و آن‌ها را از خود دور کنید. شما می‌توانید این مواد حساسیت‌زا را با موارد دیگری که از نظر سلامت به شما کمک می‌کنند جایگزین کنید.
– امور مربوط به تغذیه را جدی بگیرید. استفاده از غذاهای سالم، ریز مغذی‌ها و میوه‌ها از یکسو و عدم استفاده از موادی که از سلامت آن‌ها باخبر نیستید مانند خوراکی‌ها، غذاهای آماده و فست فودها از سوی دیگر، کلید حل بسیاری از مسائل است.

ترس از آینده یا آینده‌نگری؟

فکر کردن به آینده و سرانجام کار قبل از شروع مسیر درس خواندن و یا تلاش برای موفقیت در آزمون‌هایی مانند کنکور امری اجتناب‌ناپذیر است. باید دید که انرژی و زمانی که صرف طی کردن مسیرهای پیشِ‌رو می‌شود چه ثمره و دستاوردی برای داوطلب خواهد داشت.
بسیاری از داوطلبان کنکور با فکر کردن به مسیرهای زمان‌بر و نسبتا دشواری که پیشِ‌رو دارند درگیر احساساتی از قبیل ترس از آینده می‌شوند. ترس از مسائل مختلفی که برای آن‌ها مهم است. مسائلی که ذهن آن‌ها را در روزهای آینده و یا حتی در زمان‌های حساس و تعیین‌کننده درگیر خواهد کرد.
– اگر تلاش کنم و موفق نشوم چه می‌شود؟
– اگر درس را خوب یاد نگیرم چه می‌شود؟
– اگر امتحان را مردود شوم چه می‌شود؟
– اگر تلاشم برای رسیدن به هدف مورد نظر کافی نباشد چه می‌شود؟
– اگر به چیزی که می‌خواهم نرسم چه می‌شود؟
همچنین سوالاتی در ذهن داوطلب شکل می‌گیرد که شاید برای دیگران اهمیت چندانی نداشته باشد، اما داوطلب انرژی زیادی را صرف آن‌ها خواهد کرد. سوالاتی که داوطلب جوابشان را تنها در آینده و پس از سپری کردن زمانی که در اختیار داشته است، خواهد یافت.
درست در این زمان است که تفاوت ترس از آینده و آینده‌نگری مشخص می‌شود. آینده‌نگری به داوطلب کمک خواهد کرد که پیش از شروع طی کردن مسیر درس خواندن جوانب کار را بسنجد، خود را برای مقابله با سختی‌ها و مسائل پیشِ‌رو آماده کند و سپس راه را بپیماید.
ترس از آینده برای داوطلب مشکلاتی به همراه خواهد داشت. این ترس سبب عدم آمادگی و عدم تلاش کافی او خواهد شد. داوطلبان باید بدانند که این احساس به آن‌ها کمک نخواهد کرد.

چند نکته برای دوری از ترس از آینده:

– از فکر کردن بیش از اندازه به مسائلی که تنها با گذر زمان به جوابشان خواهید رسید دست بردارید.
– آینده‌نگری را جایگزین ترس از آینده کنید. به آینده با ذهن باز فکر کرده و تلاش را آغاز کنید.
– هر زمان که احساس ترس به شما دست داد، تلاشتان را بیشتر کنید. تنها با تلاش و صبر است که می‌توانید آینده را از آنِ خود کنید.
– حقیقت این است که کنترل برخی از مسائل در دستان شما نیست. با این مسائل کنار بیایید.
– اگر از تلاش خود راضی باشید نتیجه کار هر چه باشد پذیرفتنی است. نشان دادن تلاش و پشتکار در طی مسیر درس خواندن به شما یاد خواهد داد که با صرف انرژی و زمان کافی می‌توانید آینده را به دلخواه و خواست خود شکل بدهید.
در نهایت باید بدانید که کنترل احساسات در مسیر درس خواندن با آگاهی کامل از جوانب کار، آینده‌نگری، توجه کافی به سلامت جسمی و روحی و همچنین مدیریت زمان و انرژی امکان‌پذیر است و به‌وضوح نتایج و ثمرات دقت در این مسائل را در زندگی شخصی و دستاوردهای تحصیلی و علمی خود خواهید دید.